Dr. Semanur Öztemiz – Kültürel Miras Ürünlerinin Anlamsal Web Tabanlı Uygulamalarla Yönetimi

Hacettepe Üniversitesi, Türkiye

Kültürel miras gerek bir topluma özgü yerel değerleri, gerekse insanlık tarihi hakkında fikir veren ve bu yönüyle evrensel bir niteliği olan soyut ve somut eserleri kapsar. Söz konusu eserlerin bugün olduğu kadar gelecekte de erişilebilir olması koruma, düzenleme ya da bakım/onarım ve erişim gibi birtakım süreçlerin uygun teknik ve stratejilerle gerçekleştirilmesini gerekli kılar. Kültürel miras yönetimi kavramı ile ifade edilebilen bu süreç modern teknolojilerin sunduğu olanaklar çerçevesinde evrilerek yürütülmeye devam etmektedir. Kültürel miras değeri taşıyan eserlerin uygun terimlerle tanımlanması, kapsamının belirtilmesi, üretildiği/oluşturulduğu dönemle olan ilişkisinin yorumlanması, sürdürülebilir bir anlayışla koruma ve erişim süreçlerinin nasıl gerçekleştirilebileceğinin açıklanması başarılı bir kültürel miras yönetiminden beklenen temel işlevler arasındadır. Günümüz teknolojilerinin etkisiyle kültürel miras yönetimine dayalı bu işlevler ağırlıklı olarak dijital platformlarda gerçekleştirilir hale gelmiştir. Kültürel miras değeri taşıyan eserlerin dijital biçimlere dönüştürülmesi ve yine dijital medya üzerinden erişilebilir hale getirilmesi kültürel bellek kurumlarında hızla yayılan uygulamalar arasındadır. Dijitalleştirme sürecinin önemli aşamalarından biri kültürel miras ürünlerinin uygun üstverilerle tanımlanmasıdır. Geleneksel Web yapısının sunduğu olanaklar oldukça sınırlı olup, bilgiyi anlamlandırma ve ilgili diğer bilgilerle ilişkilendirme bağlamında insanlar tarafından harcanacak zihinsel çabaları gerekli kılmaktadır. Web3.0-Anlamsal (Semantik) Web, bilginin makinelerce anlaşılamaması problemine çözüm olarak geliştirmiştir. Anlamsal Web uygulamalarının temel bileşenlerinden biri ontolojilerdir. Kültürel miras ürünlerini tanımlayan kavramlar ve bu kavramlar arasındaki ilişkilerin bilgisayarlar tarafından yorumlanabilmesi, kurumsal içeriğin depolandığı dijital arşiv ya da kütüphane yazılımlarının ontolojik yapılar içermesine bağlıdır. Bunun için üstverinin semantik birlikte işlerliğine ontolojik yaklaşım sağlayabilecek, kültürel bellek kurumalarının kapsadıkları birbirinden farklı materyaller arasında bilgi alışverişini olanaklı kılacak uygulamalar ön plana çıkmaktadır. Anlamsal Web’in uygulamada gerçekleştirimi farklı format ve özelliklere sahip veriler arasında anlamsal arabuluculuk yapılmasına olanak sağlayan “bağlı veri” yapısıyla ortaya çıkar. Kültürel miras ürünleri kapsamında düşünüldüğünde bağlı veri, aynı kültürel miras ürünüyle ilgili materyaller arasında bağlantı kurarak tek bir arama etkinliğiyle birden çok içeriğe erişim sağlama esasına dayanmaktadır. Kültürel mirası nicel ve nitel bağlamda oldukça zengin olan Türkiye’de aynı dönem, toplum ya da kültüre ilişkin çok sayıda kültürel miras ürününe rastlanabilmektedir. Bu ürünler arasında bulunan ilişkilerin erişime yansıtılması anlamsal Web uygulamaları ve dolayısıyla bağlı veri yaklaşımını benimsemekle sağlanabilir. Bu çalışmanın amacı, Anlamsal Web ve bağlı veri yapısının genel özellikleri çerçevesinde kültürel miras ürünlerinin tanımlanması, erişimi ve korunması gibi yönetsel süreçlere genel bir bakış açısı kazandırmaktır.

Özgeçmiş

Dr. Semanur Öztemiz, 2009 yılında Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü’nde lisans eğitmini tamamladı. Aynı yıl Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde öğretim elemanı olarak çalışmaya başlayan Öztemiz, 2012 yılında “Bilgi teknolojilerinin statü bağlamında bilgi profesyonelliğine yansıması” konulu tezi ile Yüksek Lisans; 2016 yılında “Türkiye’de Dijitalleştirilen Kültürel Mirasa Açık Erişim” konulu tezi ile Doktora derecelerini aldı. Öztemiz, 2015 yılından itibaren öğretim elemanı olduğu Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü’nde “Bilgi Yönetimi Kavramları”, “Bilgi Kaynakları”, “Toplam Kalite Yönetimi” gibi dersler vermektedir. Açık erişim, dijitalleştirme, yazma ve nadir eserler, kültürel miras yönetimi, kültürel mirasa erişim, bilgi sistemleri tasarımı ve yönetimi, bilişim mevzuatı gibi konular Öztemiz’in çalışma ve ilgi alanına girmektedir. Dr. Öztemiz evli ve bir çocuk annesidir.