Hamza Lavić – Saraybosna Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi: Balkanların Yazmalar Hazinesi

Saraybosna Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi, Bosna Hersek

Saraybosna’da bulunan Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi, kurulduğu 1537 senesinden itibaren sürekli olarak hizmet veren Bosna Hersek’in en eski kültür kurumudur. Arapça, Türkçe, Farsça, Boşnakça ve çeşitli Avrupa dillerinde yazılmış yüz binlerce el yazma, matbu kitap, dergi ve belge bugün Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi’nin hazinesini oluşturmaktadır. Bunların 20.000 kadarını İslamî ilimler, Şark dilleri, edebiyat, felsefe, mantık, tarih, tıp, baytarlık, matematik, astronomi ve diğer ilimlerle ilgili büyük ve küçük eserlerle 10.500’den fazla el yazması oluşturmaktadır. Yazma eserlerin büyük bir kısmı İslam Alemi’nin muhtelif yerlerinde, özellikle Mekke, Medine, Kahire, Bağdat ve bilhassa İstanbul gibi büyük ve mühim merkezlerde telif veya istinsah edilmiştir. Çoğu eşsiz ve nadir olan bu eserler, çeşitli yollarla Bosna Hersek’e ve komşu ülkelere kadar ulaşmıştır. Arap, Türk, Fars ve Boşnak dillerinde Arap alfabesi ile yazılmış matbu kitaplar Kütüphane’nin muazzam koleksiyonlarından başka bir tanesini oluşturmaktadır. Bu hazine yaklaşık 25.000 kitaptan oluşmaktadır. Bu eserlerin arasında, İbrahim Müteferrika’nın (1674-1745), 1727 yılında İstanbul’da kurulan matbaasından çıkan ilk matbu kitaplardan on ünvan bulunmaktadır. Şark dillerinde yazılıp XVIII. yüzyılın yarısından bugüne kadar basılmış, İslamî ilimlerle ilgili eserlerin Kütüphane’de birçok nüshası bulunmaktadır. Bosna Hersek’in tarihi ile ilgili olan Osmanlı belgeleri koleksiyonu, sultan, vezir ve kadının yanı sıra birçok devlet memurunun kaleminden, farklı idarî yönetim birimlerinde ortaya çıkmış olan belgelerle çeşitli şahsî evrakı içeren yaklaşık 7.000 müstakil belgeden oluşmaktadır. Kütüphane’de, Bosna Hersek’in muhtelif yerlerinden 1600’e yakın vakfiye bulunmaktadır. Saraybosna Şer’i Mahkemesi’nde 1552-1852 yılları arasında tutulmuş olan sicillerden Kütüphane’de 88 adet bulunmaktadır. Bu siciller, Saraybosna’nın, hatta çoğu zaman Bosna Hersek’in de, siyasî, kültürel ve ekonomi tarihinin araştırılması bakımından değerli ve önemli birer kaynak teşkil etmektedir. Kütüphane’de bulunan yazma eserler kataloglanıp 18 cilt Kataloglar halinde yayınlanmıştır. Bu esnada 10.200 yazma eser ele alınıp kataloglanmıştır. Kütüphane 1972 yılında Anali Gazi Husrev-begove biblioteke adında yıllık bir dergi de çıkarmaya başlamıştır. Dergide genellikle Kütüphane’de bulunan kitaplar ve tarihî malzeme, Gazi Hüsrev Bey’e ait kuruluşlar, Boşnakların ve Bosna-Hersek’in tarihi ile alakalı konular ve İslamî ilimler işlenmektedir. Kütüphane’nin en değerli hazinesi (yazma eserler, arşiv malzemeleri ve eski matbu kitaplar) aynı zamanda mikrofilm ortamına aktarılmış ve dijitalleştirilmiştir. Şu anda, kütüphanede 1,5 milyon dijital çekim muhafaza edilmektedir. Bununla birlikte zarar görmüş yazma eserlerin, belgelerin ve eski matbu kitapların onarımı da uzmanlarımız tarafından Kütüphane’de kağıt ve deri onarımı ve korunması için düzenlenmiş oldukça modern bir restorasyon merkezinde yapılmaktadır. Kütüphane’nin sahip olduğu tüm kaynaklar elektronik ortamda araştırmacıların kullanımına sunulmuştur. Kütüphane 2013 yılı Nisan ayından itibaren Katar Emirliği’nin yardımıyla yapılmış modern ve çağa uygun biçimde donatılmış yeni binasında hizmet vermektedir.

Özgeçmiş

Hamza Lavić, 9 Ocak 1985 senesinde Saraybosna’da doğmuştur. İlkokulu İstanbul’da bitirdikten sonra, Saraybosna Gazi Hüsrev Bey İmam Hatip Lisesi, ardından da Saraybosna Üniversitesi – Felsefe Fakültesi – Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü ve Kütüphanecilik bölümlerinden mezun olmuştur. Yüksek lisans eğitimini Slovenya’da, Ljubljana Üniversitesi – Felsefe Fakültesi – Bilgi ve Kütüphanecilik Bölümü’nde tamamlamıştır. 2007 senesinden itibaren Saraybosna Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi’nde Süreli Yayınlar ve Osmanlı Arşivi bölümlerinde çalışmaktadır. 2013 senesinde Saraybosna Üniversitesi Bilgi Yönetimi ve Kütüphanecilik Komitesi üyeliğine seçilmiştir. Türkçe, İngilizce ve Arapça dillerini konuşmaktadır. Evli ve bir çocuk sahibidir.